{"id":2806,"date":"2025-06-23T08:45:38","date_gmt":"2025-06-23T11:45:38","guid":{"rendered":"https:\/\/madeusp.com.br\/?post_type=made_publication&#038;p=2806"},"modified":"2026-08-21T15:25:50","modified_gmt":"2026-08-21T18:25:50","slug":"politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas","status":"publish","type":"made_publication","link":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/publicacoes\/artigos\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\/","title":{"rendered":"Pol\u00edticas de adensamento tecnol\u00f3gico da ind\u00fastria e\u00f3lica no Brasil: balan\u00e7o e perspectivas"},"content":{"rendered":"<p class=\"p1\"><span class=\"s1\"><b>Esta nota ana\u00adli\u00adsa as pol\u00ed\u00adti\u00adcas de aden\u00adsa\u00admen\u00adto tec\u00adno\u00adl\u00f3\u00adgi\u00adco da ind\u00fas\u00adtria e\u00f3li\u00adca no Bra\u00adsil ao lon\u00adgo das \u00falti\u00admas d\u00e9ca\u00addas, com foco na fabri\u00adca\u00ad\u00e7\u00e3o de aero\u00adge\u00adra\u00addo\u00adres. Para tan\u00adto, revi\u00adsa a lite\u00adra\u00adtu\u00adra sobre a evo\u00adlu\u00ad\u00e7\u00e3o e os resul\u00adta\u00addos des\u00adsas pol\u00ed\u00adti\u00adcas e com\u00adpa\u00adra-as com a expe\u00adri\u00ad\u00ean\u00adcia inter\u00adna\u00adci\u00ado\u00adnal mais avan\u00ad\u00e7a\u00adda; sis\u00adte\u00adma\u00adti\u00adza dados sobre a tra\u00adje\u00adt\u00f3\u00adria dos inves\u00adti\u00admen\u00adtos p\u00fabli\u00adcos em pes\u00adqui\u00adsa cien\u00adt\u00ed\u00adfi\u00adca e desen\u00advol\u00advi\u00admen\u00adto tec\u00adno\u00adl\u00f3\u00adgi\u00adco (P&amp;D) nes\u00adsa \u00e1rea, de 2013 a 2023, e sobre as paten\u00adtes bra\u00adsi\u00adlei\u00adras asso\u00adci\u00ada\u00addas \u00e0 ener\u00adgia e\u00f3li\u00adca; e, por fim, dis\u00adcu\u00adte o poten\u00adci\u00adal estra\u00adt\u00e9\u00adgi\u00adco da Petro\u00adbras no for\u00adta\u00adle\u00adci\u00admen\u00adto das capa\u00adci\u00adda\u00addes naci\u00ado\u00adnais de ino\u00adva\u00ad\u00e7\u00e3o nes\u00adse setor, ten\u00addo em vis\u00adta seus novos inves\u00adti\u00admen\u00adtos, ini\u00adci\u00ada\u00addos em 2023, vin\u00adcu\u00adla\u00addos \u00e0 for\u00adma\u00ad\u00e7\u00e3o inci\u00adpi\u00aden\u00adte do mer\u00adca\u00addo de gera\u00ad\u00e7\u00e3o e\u00f3li\u00adca offsho\u00adre no&nbsp;pa\u00eds.<\/b><\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\"><b>Incen\u00adti\u00advos esta\u00adtais con\u00adtri\u00adbu\u00ed\u00adram deci\u00adsi\u00adva\u00admen\u00adte para a expan\u00ads\u00e3o da gera\u00ad\u00e7\u00e3o e\u00f3li\u00adca no Bra\u00adsil e o desen\u00advol\u00advi\u00admen\u00adto de uma ind\u00fas\u00adtria de fabri\u00adca\u00ad\u00e7\u00e3o de aero\u00adge\u00adra\u00addo\u00adres, indu\u00adzi\u00addo pelas exi\u00adg\u00ean\u00adci\u00adas de con\u00adte\u00fa\u00addo local do BNDES. Os avan\u00ad\u00e7os foram mui\u00adto mais limi\u00adta\u00addos, no entan\u00adto, na pro\u00admo\u00ad\u00e7\u00e3o da loca\u00adli\u00adza\u00ad\u00e7\u00e3o de conhe\u00adci\u00admen\u00adtos, segun\u00addo indi\u00adca o redu\u00adzi\u00addo n\u00fame\u00adro de dep\u00f3\u00adsi\u00adtos de paten\u00adtes bra\u00adsi\u00adlei\u00adras asso\u00adci\u00ada\u00addas \u00e0 ener\u00adgia e\u00f3li\u00adca. Em com\u00adpa\u00adra\u00ad\u00e7\u00e3o com as expe\u00adri\u00ad\u00ean\u00adci\u00adas inter\u00adna\u00adci\u00ado\u00adnais mais bem-suce\u00addi\u00addas, per\u00adce\u00adbe-se que a pol\u00ed\u00adti\u00adca indus\u00adtri\u00adal e tec\u00adno\u00adl\u00f3\u00adgi\u00adca para esse setor no Bra\u00adsil falhou em ado\u00adtar medi\u00addas mais robus\u00adtas e coor\u00adde\u00adna\u00addas de trans\u00adfe\u00adr\u00ean\u00adcia de tec\u00adno\u00adlo\u00adgia e de fomen\u00adto \u00e0s capa\u00adci\u00adda\u00addes naci\u00ado\u00adnais de ino\u00adva\u00ad\u00e7\u00e3o tecnol\u00f3gica.<\/b><\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\"><b>Obser\u00adva-se con\u00adt\u00ed\u00adnua e sig\u00adni\u00adfi\u00adca\u00adti\u00adva redu\u00ad\u00e7\u00e3o dos inves\u00adti\u00admen\u00adtos p\u00fabli\u00adcos em P&amp;D em ener\u00adgia e\u00f3li\u00adca no Bra\u00adsil de 2014 a 2022 (par\u00adti\u00adcu\u00adlar\u00admen\u00adte pro\u00adnun\u00adci\u00ada\u00adda des\u00adde 2016), acom\u00adpa\u00adnhan\u00addo o des\u00adfi\u00adnan\u00adci\u00ada\u00admen\u00adto do Fun\u00addo Naci\u00ado\u00adnal de Desen\u00advol\u00advi\u00admen\u00adto Cien\u00adt\u00ed\u00adfi\u00adco e Tec\u00adno\u00adl\u00f3\u00adgi\u00adco (FNDCT) nes\u00adses anos \u2013 reve\u00adlan\u00addo-se uma tra\u00adje\u00adt\u00f3\u00adria de gas\u00adtos pro-c\u00edcli\u00adca, par\u00adti\u00adcu\u00adlar\u00admen\u00adte afe\u00adta\u00adda por pol\u00ed\u00adti\u00adcas de aus\u00adte\u00adri\u00adda\u00adde fis\u00adcal. Nes\u00adse mes\u00admo per\u00edo\u00addo, hou\u00adve tam\u00adb\u00e9m subs\u00adtan\u00adti\u00adva que\u00adda nos inves\u00adti\u00admen\u00adtos publi\u00adca\u00admen\u00adte ori\u00aden\u00adta\u00addos em P&amp;D em ener\u00adgia e\u00f3li\u00adca, regu\u00adla\u00addos pela ANEEL. De 2014 a 2022, as des\u00adpe\u00adsas p\u00fabli\u00adcas e publi\u00adca\u00admen\u00adte ori\u00aden\u00adta\u00addas em P&amp;D em fon\u00adtes reno\u00adv\u00e1\u00adveis tive\u00adram redu\u00ad\u00e7\u00e3o, em ter\u00admos reais, de 76%; para a e\u00f3li\u00adca, a que\u00adda no mes\u00admo per\u00edo\u00addo foi de&nbsp;85%.&nbsp;<\/b><\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><b>Em 2023, regis\u00adtrou-se a reto\u00adma\u00adda do cres\u00adci\u00admen\u00adto dos inves\u00adti\u00admen\u00adtos p\u00fabli\u00adcos em P&amp;D em ener\u00adgia. Esse cres\u00adci\u00admen\u00adto foi mais inten\u00adso, no entan\u00adto, para com\u00adbus\u00adt\u00ed\u00adveis f\u00f3s\u00adseis do que para reno\u00adv\u00e1\u00adveis \u2013 ain\u00adda que para o setor e\u00f3li\u00adco, em par\u00adti\u00adcu\u00adlar, as des\u00adpe\u00adsas p\u00fabli\u00adcas e publi\u00adca\u00admen\u00adte ori\u00aden\u00adta\u00addas em P&amp;D tenham tri\u00adpli\u00adca\u00addo em ter\u00admos reais com rela\u00ad\u00e7\u00e3o a&nbsp;2022.<\/b><\/p>\n<p class=\"p1\"><b>Tam\u00adb\u00e9m em 2023, obser\u00advou-se sig\u00adni\u00adfi\u00adca\u00adti\u00adva expan\u00ads\u00e3o dos inves\u00adti\u00admen\u00adtos da Petro\u00adbras em P&amp;D na ind\u00fas\u00adtria e\u00f3li\u00adca, vin\u00adcu\u00adla\u00adda ao pla\u00adne\u00adja\u00admen\u00adto para dis\u00adpu\u00adtar a lide\u00adran\u00ad\u00e7a da for\u00adma\u00ad\u00e7\u00e3o do mer\u00adca\u00addo de gera\u00ad\u00e7\u00e3o offsho\u00adre nes\u00adse seg\u00admen\u00adto no Bra\u00adsil. Essa nova pol\u00ed\u00adti\u00adca da empre\u00adsa vai ao encon\u00adtro de reco\u00admen\u00adda\u00ad\u00e7\u00f5es da lite\u00adra\u00adtu\u00adra e de expe\u00adri\u00ad\u00ean\u00adci\u00adas bem-suce\u00addi\u00addas da Chi\u00adna e Dina\u00admar\u00adca \u2013 lide\u00adran\u00ad\u00e7as mun\u00addi\u00adais na gera\u00ad\u00e7\u00e3o e\u00f3li\u00adca e no dom\u00ed\u00adnio de sua tec\u00adno\u00adlo\u00adgia \u2013, onde com\u00adpa\u00adnhi\u00adas esta\u00adtais tive\u00adram papel rele\u00advan\u00adte no desen\u00advol\u00advi\u00admen\u00adto tec\u00adno\u00adl\u00f3\u00adgi\u00adco pro\u00addu\u00adti\u00advo do setor. Por outro lado, os inves\u00adti\u00admen\u00adtos da Petro\u00adbras em fon\u00adtes reno\u00adv\u00e1\u00adveis ain\u00adda ocu\u00adpam um lugar secun\u00add\u00e1\u00adrio em seu or\u00e7a\u00admen\u00adto, que per\u00adma\u00adne\u00adce ten\u00addo a explo\u00adra\u00ad\u00e7\u00e3o de com\u00adbus\u00adt\u00ed\u00adveis f\u00f3s\u00adseis como pri\u00ado\u00adri\u00adda\u00adde, inclu\u00adsi\u00adve no cam\u00adpo das des\u00adpe\u00adsas em P&amp;D.<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esta nota ana\u00adli\u00adsa as pol\u00ed\u00adti\u00adcas de aden\u00adsa\u00admen\u00adto tec\u00adno\u00adl\u00f3\u00adgi\u00adco da ind\u00fas\u00adtria e\u00f3li\u00adca no Bra\u00adsil ao lon\u00adgo das \u00falti\u00admas d\u00e9ca\u00addas, com foco na fabri\u00adca\u00ad\u00e7\u00e3o de aero\u00adge\u00adra\u00addo\u00adres. Para tan\u00adto, revi\u00adsa a lite\u00adra\u00adtu\u00adra sobre a evo\u00adlu\u00ad\u00e7\u00e3o e os resul\u00adta\u00addos des\u00adsas pol\u00ed\u00adti\u00adcas e com\u00ad\u00adpa\u00ad\u00adra-as com a expe\u00adri\u00ad\u00ean\u00adcia inter\u00adna\u00adci\u00ado\u00adnal mais avan\u00ad\u00e7a\u00adda; sis\u00adte\u00adma\u00adti\u00adza dados sobre a tra\u00adje\u00adt\u00f3\u00adria dos inves\u00adti\u00admen\u00adtos p\u00fabli\u00adcos em pesquisa&nbsp;[\u2026]<\/p>\n","protected":false},"template":"","tags":[],"made_publication_type":[175],"class_list":["post-2806","made_publication","type-made_publication","status-publish","hentry","made_publication_type-policy-notes"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Pol\u00edticas de adensamento tecnol\u00f3gico da ind\u00fastria e\u00f3lica no Brasil: balan\u00e7o e perspectivas &#8212; Made<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/publicacoes\/artigos\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\/\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/publicacoes\\\/artigos\\\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/publicacoes\\\/artigos\\\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\\\/\",\"name\":\"Pol\u00edticas de adensamento tecnol\u00f3gico da ind\u00fastria e\u00f3lica no Brasil: balan\u00e7o e perspectivas &#8212; Made\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-06-23T11:45:38+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-21T18:25:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/publicacoes\\\/artigos\\\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/publicacoes\\\/artigos\\\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/publicacoes\\\/artigos\\\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"In\u00edcio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Publica\u00e7\u00f5es\",\"item\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/publications\\\/articles\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Pol\u00edticas de adensamento tecnol\u00f3gico da ind\u00fastria e\u00f3lica no Brasil: balan\u00e7o e perspectivas\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/\",\"name\":\"Made\",\"description\":\"Research Center on Macroeconomics of Inequalities\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/#organization\",\"name\":\"Made\",\"url\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/fav-ico-made-01.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/fav-ico-made-01.png\",\"width\":4500,\"height\":4500,\"caption\":\"Made\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/madeusp.com.br\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pol\u00edticas de adensamento tecnol\u00f3gico da ind\u00fastria e\u00f3lica no Brasil: balan\u00e7o e perspectivas &#8212; Made","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/publicacoes\/artigos\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\/","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/publicacoes\/artigos\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\/","url":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/publicacoes\/artigos\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\/","name":"Pol\u00edticas de adensamento tecnol\u00f3gico da ind\u00fastria e\u00f3lica no Brasil: balan\u00e7o e perspectivas &#8212; Made","isPartOf":{"@id":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/#website"},"datePublished":"2025-06-23T11:45:38+00:00","dateModified":"2026-08-21T18:25:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/publicacoes\/artigos\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/madeusp.com.br\/en\/publicacoes\/artigos\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/publicacoes\/artigos\/politicas-de-adensamento-tecnologico-da-industria-eolica-no-brasil-balanco-e-perspectivas\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"In\u00edcio","item":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Publica\u00e7\u00f5es","item":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/publications\/articles\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Pol\u00edticas de adensamento tecnol\u00f3gico da ind\u00fastria e\u00f3lica no Brasil: balan\u00e7o e perspectivas"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/#website","url":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/","name":"Made","description":"Research Center on Macroeconomics of Inequalities","publisher":{"@id":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/#organization","name":"Made","url":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/madeusp.com.br\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/fav-ico-made-01.png","contentUrl":"https:\/\/madeusp.com.br\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/fav-ico-made-01.png","width":4500,"height":4500,"caption":"Made"},"image":{"@id":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/wp-json\/wp\/v2\/made_publication\/2806","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/wp-json\/wp\/v2\/made_publication"}],"about":[{"href":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/made_publication"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2806"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2806"},{"taxonomy":"made_publication_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/madeusp.com.br\/en\/wp-json\/wp\/v2\/made_publication_type?post=2806"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}